Voorbewerking
De voorbewerking is nodig om de klei geschikt te maken voor het vormen van de stenen. De klei wordt dan gekneed en door elkaar gemengd zodat er een goede samenstelling ontstaat, die je kunt kneden en vormen. Tijdens het voorbewerken van de klei kunnen er andere stoffen bij gedaan worden.

Soms willen mensen graag een andere kleur baksteen hebben voor hun huis. Dit kan, doordat ze dan nog een extra stof bij de klei doen. Als ze kalk bij de klei doen, dan worden de stenen uiteindelijk geel. Doen ze bruinsteen bij de klei, dan krijg je een donkere steensoort. Ook doen ze vaak nog zand of (fijn) gebroken steen door de klei. Hierdoor droogt de klei beter.

De klei die wordt opgehaald uit de opslag wordt daarna naar toevoerkasten gebracht. Dit zijn een soort smalle langwerpige bakken, waarin de klei opgeslagen wordt. Deze toevoerkasten zijn de voorraad van de fabriek en zorgen ervoor dat de toevoer van de klei altijd in orde is.

In de ruwe klei willen nog wel eens stukken metaal of steen zitten. Deze moeten eruit worden gehaald, omdat de machines die later gebruikt worden om de klei nog fijner te maken, anders kapot zouden kunnen gaan.

Foto 4) je kunt de vorm van de baksteen al een beetje zien

Foto 6) maar meestal gebeurt dit machinaal

De vormbaksteen wordt net iets anders gemaakt en ziet er daardoor ook anders uit. Deze steen is heel strak en glad, terwijl de handvormsteen veel groeven heeft.

De strengperssteen wordt ook weer anders gemaakt. De machine maakt een hele lange rechthoekige streng (sliert)  van klei en die wordt in plakken gesneden, precies zo dik als een baksteen. Deze steen is nog gladder dan de vormbaksteen en heeft soms ook gaten zodat hij lichter wordt en beter kan drogen.

Drogen
De stenen hebben nu de goede vorm, maar ze kunnen nog niet direct gebakken worden! Voordat de stenen de oven ingaan, moet al het vocht dat nog in de klei zit eruit gehaald worden. Daarom worden ze naar de drogerij gebracht. Daar zetten ze de stenen in grote kasten en zorgen ze er voor dat de lucht goed rondom de steen kan stromen.

Het is heel erg belangrijk dat de stenen niet te snel of te langzaam drogen. Daarom maken ze voor elke steensoort een apart droogschema. Tijdens het drogen krimpt de steen altijd een klein beetje. Daar wordt natuurlijk rekening mee gehouden bij het maken van de vormen. Die maken ze altijd een beetje te groot, zodat er na het krimpen een perfecte steen overblijft.

Het drogen kan op twee manieren gebeuren. De ene manier is dat de stenen door een tunnel worden gereden. Tegelijkertijd wordt er warme droge lucht door de tunnel geblazen. Dit noemen ze een tunneldrogerij. Ook gebruiken ze wel een kamerdrogerij. Hier leggen ze de stenen in kamers, en in elke kamer wordt de temperatuur apart geregeld.

Vroeger werden de stenen gewoon buiten gedroogd in overdekte droogrekken.

Zo zeg, er gebeurt wel heel wat met die klei voordat het eindelijk gebakken kan worden. Ik ben heel benieuwd hoe ze dát  dan doen!

Foto 7) de stenen worden gedroogd in droogtunnels

Bakken
De vormen zijn klaar, nu kunnen ze gebakken worden! Door het bakken krijgen de stenen hun eigen speciale eigenschappen zoals kleur en sterkte.

Net als bij het drogen, is het bij het bakken ook heel erg belangrijk dat het niet te snel of te langzaam gebeurd. Het opwarmen moet, net als het afkoelen, best langzaam gebeuren anders kan de steen scheuren. Het bakken gebeurt in hele hete ovens van 1000 °C tot soms wel meer dan 1200 °C! Hoe warm de oven moet zijn hangt af van de soort klei en welke eigenschappen de stenen moeten hebben.

Niet alleen de temperatuur van de oven en de samenstelling van de klei bepalen welke eigenschappen een steen krijgt. Het type oven dat wordt gebruikt heeft hierop nog invloed.  Verschillende typen zijn; de tunneloven, ring-, vlam-, en zigzagoven.
 

Foto 9) voorbeeld van een zig-zag oven

De meest gebruikte oven, die ook meteen de modernste is, is de tunneloven. De tunneloven, het woord zegt het eigenlijk al, bestaat uit een grote tunnel die 100 meter lang is. De stenen worden op ovenwagens gestapeld en dan bedekt met vuurvaste stenen. Deze ovenwagens worden dan langzaam door de tunnel gereden. Aan het begin van de tunnel worden de stenen langzaam opgewarmd. In het midden komen ze in de vuurzone, het heetste deel van de oven. Als de stenen uit het vuur komen, worden ze weer langzaam afgekoeld achterin de oven. Het handige van deze oven is dat hij constant gebruikt kan worden. Hij hoeft namelijk niet steeds weer opnieuw op te warmen en af te koelen voor een nieuwe lading stenen. Ook kunnen ze in de tunnel de temperatuur heel goed regelen. Dat is belangrijk omdat de kwaliteit van de stenen dan altijd even goed is.
 

De ring-, vlam-, en zigzagoven worden door fabrieken gebruikt die stenen nog op de traditionele (ouderwetse) manier maken. Het grootste verschil met deze ovens en de tunneloven is dat hier de stenen stil blijven staan en het vuur zich rond de stenen beweegt. Een ander verschil is dat deze fabrieken kolen gebruiken om het vuur op te stoken. Door het gebruik van kolen komen er namelijk stoffen vrij die in de klei zitten (fluoriden en zwaveloxide), waardoor de stenen een bepaald uiterlijk krijgen. Er moet alleen wel rekening gehouden worden met de hoeveelheid stoffen die in de lucht terecht komen, want deze stoffen zijn behoorlijk slecht voor het milieu.

De fabrieken met een tunneloven gebruiken, in plaats van kolen, aardgas als brandstof voor het bakken van de stenen. Dit is niet alleen beter voor het milieu, maar het is ook goedkoper en makkelijk aan te voeren.

Kwaliteit
Om goede en betrouwbare huizen te kunnen bouwen, moet men er op de één of andere manier op letten dat de kwaliteit van de stenen altijd goed is. Dit doen ze door op verschillende momenten van het proces van ‘klei naar baksteen’ controles uit te voeren. Deze controles voeren ze uit in een laboratorium. In zo’n laboratorium doen ze proefjes om te kijken of de klei van de juiste kwaliteit is en of de stenen de goede eigenschappen hebben. De belangrijkste eigenschappen zijn wel de sterkte van de steen, de hoeveelheid water die ze op kunnen nemen, de juiste afmetingen die ze moeten hebben en of de steen goed tegen vorst kan. Ook zijn er controles in de fabriek zelf. Daar letten ze op beschadigingen en kleurverschillen.
Het is goed dat deze controles er zijn, want er kunnen altijd fouten gemaakt worden.

Foto 11) alles wordt goed in de gaten gehouden met computers

Al is daar tegenwoordig minder kans op dan vroeger want ze kunnen tegenwoordig met behulp van computers het drogen en bakken heel goed in de gaten houden en meteen bijsturen als er iets niet in orde is.

Na het ‘aftichelen’, vormen, drogen en bakken van de klei is de baksteen klaar. Maar al die bakstenen blijven natuurlijk niet in de fabriek liggen! De stenen worden opgeslagen op een tasveld en klaargemaakt om naar de bouwplaats vervoerd te worden. Als je vanaf boven naar zo'n tasveld kijkt, zijn het net allemaal kleine snoepjes. Ze kunnen worden gebruikt voor bestrating, of voor het bouwen van gevels en binnenmuren. Maar er wordt meer gemaakt van baksteen dan gewone huizen…lees maar verder!
 

Foto 13) de stenen worden klaargemaakt voor transport